Leptospiroz antropozoonotik (insanlardan omurgalı hayvanlara geçebilen) bir hastalıktır. Bataklık ateşi, seven-day fever, stuttgart disease, swamp fever gibi isimlerle bilinir. Hastalık Leptospira genusunun patojen suşları tarafından oluşturulmaktadır.

Leptospira sarmal uzun mikroorganizmalar tarafından insanlarda, evcil hayvanlarda ve kemirgenlerde vaskülite neden olur. Çeşitli klinik bulgularla ortaya çıkabilen çoklu organ hastalığı yapar. 

Başta tropikal ve subtropikal yerler olmak üzere dünyanın birçok bölgesinde önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Afetler sonucunda da salgınlar oluşur. Örneğin kasırga ve seller sonrası leptospiroz vakaları artabilmektedir. Genelde gelişmekte olan ülkelerde rastlanmasına rağmen gelişmiş olan ülkelerde de görülmektedir. Kontamine su ve yem bulaşmada etkilidir. Meslek hastalığı olarak görülebilir. Seyahatler ve afetler yayılmada risk oluşturabilmektedir.

Leptospirozun ilk fark edilen formu, yani ikterik formu, Weil hastalığıdır. Ateş ve ikterus belirgin semptomlarıdır. Anikterik leptospiroz ise şu an dünyanın her yerinde gözden kaçabilen bir enfeksiyondur.

Ülkemizdeki ilk leptospiroz olgusu ise 1915 yılında Nüzhet ve Reşat Rıza beyler tarafından bildirilmiştir. (Reşat, 1915; Şerif, 1922).

Leptospiralar bakteriler için alışılmış besiyerlerinde üremezler. Üremek için organik maddelere, B vitaminlerine, demir vb. gereksinim duyarlar. Enerji kaynağı olarak aminoasit ve karbonhidratları kullanmazlar. Amonyum tuzları esas nitrojen kaynaklarıdır.

Yabani ve evcil pek çok hayvan, hastalık etkenini böbrek tübüllerinde taşıyarak idrar ile etrafa saçarlar. Leptospirozis genellikle enfekte hayvanların idrarıyla kirlenmiş suya maruz kalma sonucunda insana bulaşır. Bu nedenle, tarım işleriyle uğraşanlar, çiftlik hayvanlarıyla çalışanlar, su sporlarıyla uğraşanlar veya enfekte suya maruz kalanlar, enfeksiyon riski altında olabilirler. Bulaşma yolları başlıca çiftlik hayvanları, sıçan, tilki gibi yabani hayvanlar, kontamine su ile temas olarak sayılabilmektedir. Bulaşmadaki en önemli ortam ise sudur. Kontamine suyun oral yol ile alımı veya kirli nehirlerde yüzerek enfeksiyonu almak mümkündür. Gelişmiş ülkelerde spor amaçlı yapılan rafting vb. su sporları leptospiroz enfeksiyonlarının başlıca sebeplerindendir.

Hastalığın inkübasyon süresi 4-12 gündür. Etken mukoz membran ve yaralanmış deriden girip kan damarlarında çoğalır ve vaskülit yapar. Hastalarda organ göçleri yaparak böbrek, karaciğer ve diğer dokularda yıkım meydana getirebilir. Köpeklerde hastalığın başlangıcında subklinik seyretse de ilerleyen zamanlarda depresyon, halsizlik, anoreksi, kusma, ishal, kanlı idrar, idrar sıklığında artış ve yaparken zorlanma, konjuktivitis, sarılık, eklem ve kas ağrıları gibi semptomlar ortaya çıkabilir.

İnsanlarda asemptomatik klinik tablodan çoklu organ yetmezliğinin geliştiği %5-40’a varan mortalitenin beklendiği Weil hastalığı (sarılık, karaciğer, böbrek yetmezliği, hemorajik diyatez) veya diğer klinik bulgularla birlikte seyredebilmektedir. Risk faktörlerini taşıyan kişilerde başlıca semptomlar ateş, sarılık, kas ağrıları, konjunktival kızarıklık, periorbital ağrı, baş ağrıları sayılabilmektedir. Enfekte bir kişinin idrarıyla doğrudan temas etmek suretiyle veya enfekte bir kişinin vücut sıvıları ile temas sonucu insandan insana geçebilir, ancak bu durumlar genellikle çok nadir görülür.

Tanı yöntemi olarak İFAT, PCR ve kültür yapılabilir. Hayvanlarda ayırıcı tanıda canine hepatit, distemper, erlihiyozis ve babesiyozis dikkate alınmalıdır.

Leptospiroz’dan Nasıl Korunabilirsiniz?

Tüketeceğiniz suları güvenilir hale getirmek için öncesinde kaynatma veya kimyasal bazı işlemlerden geçirin.

Vücudunuzdaki kesikleri veya çizikleri su geçirmez bandajlarla veya suyu dışarıda bırakan diğer kaplamalarla örtün.

Yaşadığınız alanlardaki kemirgen istilalarını önleyin.

Sel sularına veya hayvan idrarı içerebilecek veya sel sularının akışıyla kirlenmiş herhangi bir tatlı su kaynağına girmeyin, yüzmeyin, banyo yapmayın, başınızı suya sokmayın veya yutmayın.

Bu blog yazısı Arş. Gör. Alp Emre YILDIZ tarafından doğrulanmıştır.

Kaynaklar

Turhan V., Hatipoğlu M. (2012), Leptospiroz “ Yeni fark edilen eski bir enfeksiyöz hastalığı” .https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/190102

Kurtdede A. (2023), Kedi ve Köpek Hekimliği. Ankara, Türkiye: Ender YARSAN. Son Erişim Tarihi: 24.12.2023

Centers for Disease Control and Prevention, Leptospirosis. https://www.cdc.gov/leptospirosis/index.html