Zoonoz hastalıklardan biri olan brusellozis, Brucella cinsi bakterilerle oluşan; sığır, koyun, domuz, keçi ve manda gibi hayvanların etleri, sütü ve sütü ile hazırlanan süt ürünleri, enfekte hayvanların gebelik ve idrar gibi vücut sıvıları ile insanlara bulaşabilen ve yüksek ateşle gelen titremelerin yanında büyük eklem ve kas ağrıları ile seyreden bir hastalıktır.
Hastalığın Etkeni
Brusella türleri Gram negatif, kokobasil şeklinde, fakültatif intraselüler, kapsülsüz, hareketsiz ve sporsuz bakterilerdir. Bu türlerin sınıflandırılmaları, faj duyarlılıkları ve besiyerindeki üreme özelliklerine göre yapılmaktadır. Sınıflandırmalara göre Brusella cinsinin içerisinde 9 farklı tür tanımlanmaktadır. Bu 9 tür içerisinde 7 tanesi (B.abortus, B. microti, B. melitensis, B. ovis, B. suis, B. canis, B. neotomae), karasal karasal hayvanları, 2 tür ise (B. ceti, B. pennipedialis) deniz memelilerini etkilemektedir. İnsanlarda hastalık etkeni olan Brusella bakterilerinden; B.Melitensis, esas olarak koyun ve keçilerde, B.Suis ise domuzlarda, B.Abortus daha çok sığır ve mandalarda bulunur. Köpeklerde bulunan B.Canis’ in insanlarda hastalık yapması oldukça nadirdir. B. Melitensis en patojen türdür. B.Abortus daha az sıklıkla enfeksiyona neden olur ve sıklıkla subklinik seyreder. B.Suis, virulansı değişkenlik göstermekle birlikte daha çok orta derecede ve lokalize enfeksiyona neden olur.
Hayvanlarda Brusella enfeksiyonu
Koyun, keçi, sığır, deve ve domuz gibi evcil memeli hayvanlarda aslında en fazla görülen klinik belirti yavru atmadır. Yavru atımları genellikle gebeliğin ikinci yarısında metritis ve plasenta retensiyonu ile birlikte görülür. Sığırlar genellikle B.abortus ile enfekte olurlar ancak enfekte domuz, keçi ve koyunlar ile aynı merayı paylaştıklarında yaygın olarak B.melitensis ve B.suis ile de enfekte olurlar. Bu iki tip inek sütü ile taşınmakta ve halk sağlığını tehdit eden ciddi problemler yaratmaktadır. Enfekte olan hayvanların süt veriminde %25 a kadar bir azalma görülmektedir. Enfekte hayvanların büyük bir bölümünde Brucella, meme bezleri ve meme lenf nodüllerine yerleşir ve yaşamları boyu süt ile etken dışarıya atılır. Enfekte hayvanlar bir kez abort olduklarında bu gebeliği takip eden gebeliklerde normal buzağılar görülür.
Keçilerde görülen klasik Brucella etkeni B.melitensis’ tir. Tıpkı sığırlarda olduğu gibi keçilerde de abort, ölü doğum, fertilite azalması ve süt veriminde azalma tipik semptomlardır.
Koyun brucellozisinde bir ayrım vardır. Bu ayrım koç epididimitisi ve klasik brucelloz olarak ayrılır. Koç epididimitisine zoonotik olmayan B. ovis neden olurken, bilinen brucelloza B. melitensis neden olmaktadır.
Domuzlarda orşit, topallık, yavru atma, spondilitis, arka kısımlarda paraliz, apseler ve metritise neden olur.
Develerde diğer enfekte hayvanlar ile ortak meralarda otlatıldıklarında B.abortus ve B.melitensis ile enfekte olabilirler. Enfekte develerin sütleri Ortadoğu’da ciddi bir enfeksiyon kaynağı olarak bilinmekte ve buna rağmen gerekli önlemlerin alınmadığı görülmektedir.
Köpekler B.canis ile doğal yollarla enfekte olduğu bilinen tek hayvan türüdür ayrıca B.canis de halk sağlığı için önemli bir Brucella bakteri cinsidir. Köpeklerde abort, oküler bozukluklar, fertilitede azalma, deri lezyonları, kas ve iskelet sistemi bozuklukları görülmektedir.
İnsanlarda brusellozun komplikasyonları
- Kas ve iskelet tutulumu
- Nörolojik sistem tutulumu
- Genitoüriner sistem tutulumu
- Gastrointestinal sistem tutulumu
- Kardiyovasküler sistem tutulumu
- Hematopoetik sistem tutulumu
- Pulmoner sistem tutulumu
- Deri bulguları
- Endokrin sistem bulguları
Zoonotik önem ve halk sağlığı
Bahsedilen dokuz brucella türünden beş tanesi insanları enfekte etmektedir. İnsanlar için en patojen olan tür ise B.melitensis’tir. Hatta Amerika’da B. melitensis, B. suis ve B. abortus türleri potansiyel birer biyolojik silah olarak kabul edilmektedir.
İnsanlarda gözlenen enfeksiyonların çoğu direkt temas veya indirekt yollar ile oluşmaktadır. İnsanlarda enfeksiyonun semptomları çok iyi bilinmekle birlikte benzer semptomları olan bir çok hastalıklarla da karışabilmektedir. Genelde bu semptomlar titreme, üşüme, sebebi belli olmayan yüksek ateş, halsizlik, baş ağrısı, eklem ağrısı, kilo kaybı ve lenf düğümlerinde büyümedir.
Klinik seyir olarak insanlarda kronik ve akut formda olan multi sistemik bir hastalıktır. Hastalığın bulaşma kaynağı genellikle süt ve süt ürünleridir. İnsandan insana bulaşma nadir olsada anneden yavrusuna sütü ile de geçmektedir.
Ayrıca hastalık için yüksek risk grubunda olan çalışma grupları mevcuttur; veteriner hekimler, hayvan bakıcıları ve yetiştiriciler, et paketleme çalışanları ve çobanlardır. Ayrıca bir diğer bulaşma yolu hayvanlara uygulanan aşılardır.
Brusellozis’in kontrol altına alınması
Brucella bakterilerinin zoonoz özellikte olmaları ile alakalı oluşturdukları halk sağlığı sorunlarının yanında gelişmekte olan ülkelerde ekonomik çiftlik kayıplarına da neden olduğu bilinmektedir. Hastalığın kontrol altına alınmasındaki önemli bir problem enfeksiyonun latent seyridir. Keçi ve koyunlar arasındaki gizli hastalık oranları kesin olarak bilinmemektedir. Brucella türleri ile enfekte olan hayvanların yavrularının %5’inde enfeksiyon gizli seyretmektedir.
Hastalığa yüksek oranda rastlanılan bölgelerde enfeksiyonun kontrol altına alınması için en önemli ve tek yol, tüm şüpheli hayvanların aşılanması ve infekte hayvanların ise imhaya sevkedilmesidir.
Brucellozis’in kontrol altına alınması genel olarak hijyenik önlemler, test ve kesim, aşılama olmak üzere bu üç metot ile yapılmaktadır.
Bu blog yazısı, Arş. Gör. Alp Emre YILDIZ tarafından doğrulanmıştır.
Kaynaklar
Brucellosis: an Overview, 1st International Conference on Emerging Zoonoses Jerusalem, Israel. Emerging Infectious Disease 1997; 3 (2): 213-21.
Topçu AW, Söyletir G, Doğanay M. Đnfeksiyon Hastalıkları. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri, 1996: 486-91. 2.
Y, K. (2011). Brusella hastalığı. Kocatepe Veterinary Journal, 4(1), 57-64.
Young EJ. Brucella species. In: Mandell GL, Douglas RG, Bennett JE, Ed. Principples and Practise of Infectious Diseases. New York: Churchill Livingstone Company, 2000: 2386-92.3.
Fotoğraflar:
https://www.medicana.com.tr/saglik-rehberi-detay/15047brusella-hastaligi
VETEXPLAIN 