Genel Bilgiler

Mpox hastalığı, Maymun Çiçeği olarak bilinen bir virüsten kaynaklanan enfeksiyondur. Bu virüs, çiçek hastalığına neden olan virüsle aynı ailenin (orthopoxvirüs) bir parçasıdır fakat küçükken geçirdiğimiz su çiçeğiyle karışmamalıdır (Su çiçeği, Chickenpox virüsünden kaynaklanır ve Herpes virüs ailesine dahildir, lezyonların benzerliği tanıyı zorlaştırır). Mpox, hayvanlar ve insanlar arasında yayılabilir yani zoonotiktir. Orta ve Batı Afrika’nın bazı bölgelerinde endemiktir, düzenli olarak görülür. Bölgede yaşayan küçük kemirgenlerde, maymunlarda ve diğer memelilerde bulunmuştur.

görsel: https://www.paho.org/en/mpox/mpox-monkeypox-guidelines-and-technical-resources

Maymun çiçeği virüsü, araştırma için tutulan maymun kolonilerinde çiçek benzeri bir hastalık salgını meydana geldiğinde 1958’te keşfedildi. Hastalığın kaynağı bilinmemesine rağmen bu sebeplerle “maymun çiçeği” olarak isimlendirildi. İlk Mpox insan vakası 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde kaydedildi ve 2022’de dünyaya yayıldı. 

Maymun çiçeği virüsünün 2 türü vardır: Clade 1 ve Clade 2. Clade 1, daha ciddi hastalıklara ve ölümlere neden olur. Clade 2 ise 2022’de başlayan küresel salgına neden olan türdür. Her iki tür de enfekte vahşi hayvanlarla doğrudan temas, Mpox’lu kişiyle yakın temas (cinsel temas dahil) ve kontamine materyallerle temas yoluyla yayılabilir. Yakın teması açmamız gerekirse; cilt döküntüleri veya kabuklarına doğrudan cilt teması, tükürük ve üst solunum yolu salgıları, cinsel organlara, anüse temas ve yüz yüze etkileşimler sayılabilir. Ayrıca virüsü taşıyan hamile kişiler, fetüsü ve doğum sırası-sonrasında bebeği enfekte edebilirler. Bazı kişiler semptomlar ortaya çıkmadan 1-4 gün önce başkalarına bulaştırabilir. 

Hayvanlarda Mpox 

Mpox, endemik olduğu bölgelerdeki küçük yabani hayvanlar aracılığıyla, enfekte hayvanın sıvıları ve atıklarına doğrudan temas, ısırılma, çizilme yollarıyla ve yabani hayvanların avlanılması, işlenmesi gibi faaliyetler sırasında insanlara bulaşabilir. Küçük memeliler virüsü semptom göstermeden taşırken, maymunlar gibi insan olmayan primatlar bizim gibi hastalık belirtileri gösterebilirler. 

2003 yılında evcil çayır köpeklerinde Batı Afrika’dan gelen enfekte küçük memelilerle aynı kafesi paylaştıkları için bir Mpox salgını yaşanmıştır. Bu ABD’de 6 eyalette 47 insan vakasıyla sonuçlanmıştır. Hala hangi hayvan türlerinin Maymun Çiçeği virüsüyle enfekte olabileceği araştırma konusu fakat sürüngenler, amfibiler ve kuşların başka Orthopoxvirüslerle enfekte olmadığı bilindiği için buna olasılık verilmiyor. 

Görsel: https://tvhb.org.tr/2022/05/26/kuresel-salginlari-yasamanin-yolu-tek-saglik-yaklasimi/

Eğer sizde Mpox varsa virüsün yayılmasını önlemek için tüm hayvanlarla temastan kaçının. Ayrı bir evde yaşayan birinden siz tamamen iyileşene kadar hayvanlarınıza bakmasını isteyebilirsiniz. Eve geri geldiklerinde iyileşmiş olduğunuzdan ve evinizi temizleyip dezenfekte ettiğinizden emin olmalısınız. 

Evcil hayvanlarda olası belirtiler; döküntü, uyuşukluk, iştahsızlık, öksürük, şişkinlik, ateş ve çiçek hastalığına benzer cilt yaraları (ilk başta sivilce veya kabarcığa benzeyip sonradan kabuklanan lezyonlar). Hayvanınız, Mpox şüpheli veya doğrulanmış bir kişiyle yakın temasta bulunmuş ve döküntü yanında başka iki semptoma sahipse veteriner hekiminize başvurmalısınız. İlk adımda sizin yapabilecekleriniz; sağlıklı hayvanlardan ayırmak, veteriner hekim güvenli olduğunu söyleyene kadar en az 21 gün doğrudan teması sınırlamak ve hayvanların bakımında kullandığınız eşyaların, giysilerinizin ve ellerinizin dezenfeksiyonunu sağlamak.

Veteriner kliniklerinde Mpox şüpheli bir hayvanın temasta bulunduğu ortamlar temizlenmeli ve dezenfekte edilmeli, personeller yüksek filtreli solunum maskesi ve tek kullanımlık önlük, eldiven kullanmalı, muayenede kullanılan ekipman ve hayvandan kaynaklı oluşmuş her türlü atık gerektiğince tahliye edilmeli ve klinikte tutulacağı ortam sağlıklı hayvanlardan ayrı olmalıdır. Ek olarak vücut sıvılarının sıçraması olasılığına karşı göz koruması veya yüz siperi kullanılmalıdır. 

İnsanlarda Mpox

Genellikle ellerde, ayaklarda, göğüste, yüzde, ağızda veya genital organ ve çevrelerinde bulunan bir döküntüyle farkedilir. Covid-19 salgınından aşina olduğumuz ‘kuluçka süresi’ terimi, bu süre zarfında kişide veya hayvanda semptomların görülmeyebildiği fakat hastalığı bulaştırdığı dönemi ifade eder ve bu virüs için 3-17 gündür. 

Döküntüler başlangıçta sivilce veya kabarcık gibi görünebilir ve ağrı, kaşıntıyla seyredebilir. Lezyonlar döküntü döneminden iyileşme ve kabuklanmaya kadar değişik aşamalardan geçer. Ateş, titreme, şişmiş lenf düğümleri, yorgunluk, kas ağrıları ve sırt ağrısı, baş ağrısı, solunum semptomları (boğaz ağrısı, burun tıkanıklığı, öksürük gibi) da diğer belirtiler arasındadır. Mpox belirtileri virüse maruz kaldıktan sonraki 21 gün içinde başlar. Yukarıdaki grip benzeri semptomlarınız varsa muhtemelen 1-4 gün sonra bunları bir döküntü takip eder. Bu noktada bir sağlık uzmanına görünmeli ve evcil hayvanlarınızla teması kesmelisiniz. Bağışıklık sisteminizde düşüklüğe sebep olan AIDS gibi bir hastalığa sahipseniz, hamileyseniz, hamile veya çocukların bulunduğu bir evde yaşıyorsanız, atopik dermatit ve egzema geçmişiniz varsa bu dönemde yakın temasa özellikle dikkat etmenizi öneririz. Virüsten korunmak için aşılamayla ilgili merak ettiklerinizi hekiminize danışabilirsiniz.  

Bu blog yazısı Vet. Hek. Begüm MAŞLAK tarafından doğrulanmıştır.

KAYNAK

“Mpox” CDC https://www.cdc.gov/poxvirus/mpox/index.html