Oestrus ovis,  Dipteria takımının Osteriadae familyasına ait koyun ve keçilerin obligat nazal myiasis etkenidir. Myiasis, bazı sinek larvalarının vertebralı hayvanların ve insanların canlı veya ölü dokularıyla, vücut sıvılarıyla veya hazmedilmemiş gıdalarıyla beslenmeleri sonucu meydana gelen patolojik durumdur.

(Esen, F. N. Kişisel Arşivi)

 Oestrus türleri ergin dönemlerinde hiç beslenmezler. Dişi sineklerin larva dönemlerinde aldıkları protein yumurtlaması için yeterlidir. 

Ergin sineklerin başları sarı kahverengidir. Gözleri oldukça küçük ve başın yarısını dahi kaplamaz. Alında, gözler arasında ve dorsal kısmında siyah noktalar bulunmaktadır. Mezonotum (sırt bölgesi) sarı-esmer renkli, üzeri sarı tüylerle kaplı olup üzerinde eşit büyüklükte siyah tüberküller yer alır. Kanat venleri sarı renkte, ayakları sarı veya sarı-esmerdir. Abdomen tamamen siyah ya da kırmızı-esmer, benekli ve ışığa göre değişen gri-beyaz tozludur.

Yaşam Döngüsü

Oestrus ovis larvipar (larva doğurarak üreme) bir sinek türüdür. Larvalar, evcil ve yabani koyun ile keçilerin nazal boşlukları, frontal ve maxillar sinüslerinde gelişir. Genellikle yaz aylarında, kuru ve sıcak günlerde uçuşan dişi sinekler, güneşli ve sıcak saatlerde larvalarını, konağın burun delikleri kenarına veya göz çevresine bırakır. Larvalar sürünerek nemli burun deliklerine girer ve burundan sızan exudat ile beslenirler. Larvalar konağın burun boşluklarında 9-10 ayda olgun hale gelir. Olgun larvalar, bölgenin iklim koşullarına göre Haziran-Temmuz aylarında hapşırma ve tıksırma yolu ile dışarı atılır ve toprakta pupa dönemini geçirir. Pupa dönemi 4-6 hafta sürer, tüm yaşam döngüsü yaklaşık bir yıldır. 

1. Yetişkin dişiler , günün sıcak saatlerinde L1 evresindeki larvalarını konağın burun kanatlarına bırakır.
2. Larvalar önce nasal kaviteye sonra da nasal ve frontal sinüslere kadar ilerler. Larvalar burada L2 evresine geçer. 
3.  L2 evresinden L3 evresine geçen larvalar tekrardan nasal kaviteye döner. Olgun L3 larvalar öksürme, hapşırma yolu ile toprağa atılır.
4. L3 toprakta pupa evresine girer. Çevresel faktörlere bağlı olarak gelişim süresi değişmektedir. Dişi sinekler için minimum gelişim sıcaklığı 11.5°C erkek sinekler için 12°C. Aşırı soğuk veya sıcak hava larva ve pupa gelişimini etkilemektedir.
5. Pupa olgunlaştan sonra erişkin sinekler oluşup L1 formdaki larvaları yeni konaklara bırakmak üzere yeni yaşam döngüsüne katılırlar.

(Klin Monbl Augenheilkd, 2024)

Klinik Belirtileri

Oestrus ovis koyunlarda paraziter sinusitise sebep olmaktadır. Larva sayısının fazla olduğu durumlarda irinli ve kanlı burun akıntısı görülür. Hayvanlar, larvaların beyine kadar ilerlemesi nedeniyle sinirsel klinik belirtiler de göstermektedir. Klinik semptomlar, konak hayvan türünün duyarlılığı ile yakından ilişkilidir. Koyunlar ve keçiler karşılaştırıldığında koyunlarda, keçilere oranla 2 kat daha fazla enfestasyon görülmektedir. İnsanlar için zoonotik karakter gösteren birinci dönem larvaya çeşitli ülkelerde birçok vakada gözde ve burunda rastlanmıştır.

• Mukoprulent akıntı
• Hapşırma
• İştahsızlık
• Zayıflama
• Merkezi sinir sistemi bozuklukları
• Kendi etrafında dönme
• Ölüm

Konak özellikle gece boyunca salgı bırakır bu nedenle sabah saatlerinde klinik belirtiler daha belirgindir. 

Patogenezi 

Erişkin dişiler, larvalarını bırakmak için konağa yaklaştığında hayvanlarda panik gelişir. Bu durum hayvanlar burunlarını toprağa veya birbirlerine sürtme davranışı sergilemesine neden olur.

Larvalar, burun boşluğundan sinüslere göç ederken oral kancaları inflamasyon, tahriş ve travmalara neden olur. Sinüs mukozasında irritasyon gelişir ve burun akıntısı, hapşırma gibi semptomlar ortaya çıkar.  

L3 evresine geçen larvalarda proteolitik aktiviteleri artar, bu da doku yıkımını şiddetlendirir. 

Hayvanların önceden Oestrus ovis ile enfeste olması, yeni bir enfestasyona karşı bağşıklık kazandırmaz. 

Teşhis Yöntemleri ve Tanı

Özellikler kış ve ilkbahar aylarında koyunlarda sürekli tıksırma, burundan kanlı sümüklü akıntı ve başın yere yakın tutulması gözleniyorsa cavical myiasis düşünülmektedir. 

• ELISA 
• PCR 
• Rinoskopi

Ekonomik Etkileri

Koyunlar burunlarına larva girdiğinde gölgelik alanlara sığınır, ayaklarını yere vurur, başlarını sallar ve diğer koyunlarla bir arada durarak başlarını birbirlerine dayarlar. Bu huzursuzluk nedeniyle yeterince otlayamaz ve yem yiyeymezler . Sekonder bakteriyel enfeksiyon geliştiğinde ve larvaların beyine kadar ulaşması sonucunda  ölüm meydana gelir. 

Korunma 

Yaz sonunda ve kışı geçiren larvaların öldürülmesi amacıyla antiparaziter uygulamalar yapılmalıdır. Koyun ve keçilerin yaz sonu veya sonbahar aylarında düzenli olarak ilaçlanması, larvaları genelliklle L1 aşamasındayken öldürdüğünden, daha myiasisin patolojik etkileri oluşmadan, hayvanların bu parazitlerden arındırılması sağlanabilir.

Bu blog yazısı Prof. Dr. Ahmet DENİZ tarafından onaylanmıştır. 

KAYNAKÇA 

• Tabouret, G., Jacquiet, P., Scholl, P., & Dorchies, P. (2001). Oestrus ovis in sheep: Relative third‑instar populations, risks of infection and parasitic control. Veterinary Research, 32(6), 525‑531. 3/11/2025

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11777004/

• Sholar, H. A., & Gillett‑Kaufman, J. L. (2024). Sheep Bot Fly Oestrus ovis Linnaeus (1761) (Insecta: Diptera: Oestridae) (EENY‑742/IN1267). University of Florida IFAS Extension. 3/11/2025 

https://edis.ifas.ufl.edu/publication/IN1267

• Deniz A, Yukarı BA.(2013) Deri ve deri altı dokularda görülen artropod hastalıkları. Veteriner Hekimliğinde Parazit Hastalıkları 2 Ed: M.Ali Özcel.1001-1008. 3/11/2025
• Gerding H. Descending Accidental Human Parasitism by Oestrus ovis Larvae after Ophthalmomyiasis. Klin Monbl Augenheilkd 2024; 241(04): 429-431DOI: 10.1055/a-2206-1496 3/11/2025