Çocukluğumuzun eğlencesi olarak görülen sirkler, perde arkasında birçok hayvan için acı, korku ve istismar anlamına geliyor. Sirkler, hayvan hakları konusunda uzun yıllardır bir tartışma konusu. Birçok ülke sirklerde hayvan kullanımını azalttı, bazıları ise tamamen yasakladı.

Sirklerde hayvanların tarihi

Antik Roma’da sirk, at ve savaş arabası yarışlarının, binicilik gösterilerinin, gladyatör dövüşlerinin ve eğitilmiş hayvanların gösteri ve dövüşlerinin sergilendiği bir arenaydı. 1770’li yıllarda sirk modern haliyle ortaya çıktı. Başta atlarla yapılan eğlenceler daha sonra egzotik hayvanların sergilenmesi ile devam etti. Filler ve büyük kedigiller başta olmak üzere egzotik hayvanlar sergilendi ve bu hayvanlarla şovlar yapıldı.

Sirklerdeki hayvan istismarı ve sömürüsü

Sirklerdeki hayvan istismarına ve sömürüsüne bazı örnekler şunlardır:

• Hayvanların metalaştırılması: Sirkler, hayvanların statüsünü bir “can” olmaktan çıkarıp, ticari bir meta, bir “mal” haline getirmekte; hayvan bedenini metalaştırmaktadır.

• Zorla eğitim ve şiddet: Sirk hayvanlarının eğitiminde çivili sopa, kırbaç, elektroşok cihazı kullanılarak işkence edilmektedir.

• Psikolojik travma: Sirk hayvanları şehirden şehire taşınırken psikolojik travmaya maruz kalmaktadır. 2009 yılında yapılan bir araştırma, vahşi hayvanların ortalama olarak zamanlarının %99 ila %91’ini taşıma nedeniyle kafeslerde, vagonlarda veya kapalı alanlarda geçirdiğini doğruladı. Bu durum hayvanlarda büyük bir strese neden olmakta ve aşırı salya akıntısına yol açmaktadır.

• Çözüm: Sirklerdeki hayvan istismarına karşılık, hayvan kullanılan sirkleri boykot etmek bir çözüm olarak önerilmiştir. Şahsi görüşüm, boykotu faydasız bulmuyorum ancak bunun kalıcı ve işlevsel olmadığını, bireysel ve geçici bir çözüm olduğunu düşünüyorum. Bu sorun bireysel bir sorun değildir, toplumu ilgilendiren bir sorundur. Çözüm de toplumsal ve kökten bir çözüm olmalıdır, o da hayvan kullanılan sirkleri yasaklamaktır.

Dünyada sirk yasakları

Bolivya, 2009 yılında hem vahşi hem de evcil tüm hayvanların sirklerde kullanılmasını yasaklayan ilk ülke oldu. İran’da da hayvan kullanılan sirkler kesin bir şekilde yasaklandı.

Türkiye’de de hayvan kullanan sirklerin açılması, 5199 sayılı hayvanları koruma kanunu kapsamında 2021’de yapılan değişiklikle yasaklandı; mevcut tesislerin on yıl içinde faaliyetlerinin durdurulmasına karar verildi. Bu da hayvan hakları için çalışan sivil toplum örgütlerinin mücadelesi ile oldu.

Eğlence uğruna hayvanların doğal yaşamlarından koparılması ve fiziksel ya da psikolojik şiddete maruz bırakılması günümüzde giderek daha fazla sorgulanıyor. Bu olumlu bir gelişme olsa da, mücadele yalnızca boykot gibi bireysel tepkilerle sınırlı kalmamalıdır. Hayvan hakları için sivil toplum düzeyinde, örgütlü ve kalıcı bir toplumsal mücadele yürütülmelidir. 

Hayvanları neden satın almamalı ve sahiplenmeyi tercih etmeliyiz, bu konudaki blogumu buradan okuyabilirsin.

Hayvan hakları hakkında bir başka blogumuzu buradan okuyabilirsin.

Kaynakça

•  Harris, S. (2009, June 11). Circus captivity is beastly for wild animals. New Scientist. https://www.newscientist.com/article/dn17169-circus-captivity-is-beastly-for-wild-animals/  (erişim tarihi: 7.05.2026)

•  Iossa, G., Soulsbury, C. D., & Harris, S. (2009). Are wild animals suited to a travelling circus life? Animal Welfare, 18(2), 129–140. (erişim tarihi: 7.05.2026)
• https://doi.org/10.1017/S0962728600000270 (erişim tarihi: 7.05.2026)

• Hayvan Hakları Federasyonu (HAYTAP). (n.d.). Sirk ve gösteri hayvanları gerçeği. https://www.haytap.org/tr/sirk-ve-goesteri-hayvanlar-gercei (erişim tarihi: 7.05.2026)
• Görsel kaynağı: Bramans, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Bu blog yazısı Veteriner Hekim Nesli Gözde Soylu tarafından onaylanmıştır.