Mantarlar tek ya da çok hücreli ökaryotlardır. Günlük hayatımızdan da bildiğimiz küfler, mayalar ve tükettiğimiz mantarlar da mantar alemine mensuptur.
Mantar enfeksiyonlarının önemi hem hayvanlarda hem de insanlarda geçtiğimiz yıllarda artış göstermiştir. Mantar kökenli mikotoksin denilen kimyasal maddeler sıcak kanlı omurgalılar için toksik etki yaratır. Aflatoksin ve okratoksinlerle zehirlenmeler hayvan ve insan sağlığı için önemli bir tehdittir.
Mantarlar konak tercihlerine göre üç gruba ayrılırlar; toprakla ilişkili olanlar, insanlara özel patojenler ve bizim daha çok üzerinde duracağımız zoofilik mantarlar grubu. Zoofilik etkenler memeli hayvanların ve kuşların patojenleridir fakat temasla insanlara da bulaşabilmektedirler. Bu grubun üyelerini aşağıda sıraladık.
- Microsporum canis
- Microsporum equinum
- Microsporum gallinae
- Trichophyton mentagrophytes
- Trichophyton simii
- Trichophyton verrucosum
Trichophyton mentagrophytes illüstrasyonu
Zoofilik mantar türlerinin etkenleri, kıl ve tırnakların keratin tabakasına yerleşip ürerler. Enfeksiyonlarını saç, tırnak ve deri yüzeyinde oluşturan bu türlere aynı zamanda dermatofitler de denir. Bazı hazırlayıcı faktörler şu şekildedir;
- Yüksek nem ve ısıya maruziyet veya hayvanların güneş ışığı alan ortamlarda bulunmaması,
- Kılları fırçalama veya tasma, zincir gibi sebeplerle deride oluşan aşınma ve travmalar,
- Bağışıklık sisteminin baskılanmasına neden olan olgular; herhangi bir enfeksiyon, bağışıklık baskılayıcı ilaçlarla tedavi ve stres,
- Dış parazitlerin deride oluşturduğu tahribat,
- Kötü bakım, besleme ve A vitamini eksikliği.
Zoofilik türlerden hem köpeklerde hem de kedilerde en sık görüleni olan Microsporum canis türünü ayrıntılı bir şekilde ele almamız yararlı olacaktır. Kedi ve köpeklerin azımsanamayacak bir kısmı da bu tür için taşıyıcıdır. Yani hastalığın belirtilerini göstermemelerine rağmen yukarıda bahsettiğimiz hazırlayıcı ortam oluştuğunda, enfeksiyon oluşturabilirler.
Dermatofitlerin Semptomları
- Bölgesel veya genel kıl dökülmesi
- Deride dökülmeler ve kabuklanmalar
- Deride kızarmış alanlar, papüller ve hiperpigmentasyon
- Kaşınma ve kaşınmaya bağlı irite olmuş alanlar
Microsporum canis
M. canis sporları çok dayanıklıdır ve hızlı yayılabilir. Yaşını doldurmamış uzun tüylü hayvanlar özellikle çok duyarlıdır. Hastalık kıl dökülmesi, yaygın kıl kaybı ve deride dairesel alanlarla kendini göstermeye başlar; ilerleyen süreçte dairesel alanlar ülserleşir (derinleşmiş yangı) ve sarı akıntılı bir dermatit (deri yangısı) görülebilir.
Hayvanınızda bu semptomları görmeniz sadece bu mantar türüne özel değildir, daha sistemik mantar enfeksiyonları da böyle belirtilerle başlayabilir. Yalnızca deriyi değil vücuttaki organları, ilk olarak akciğerleri, etkileyebilirler. Bu durumda konjunktivit (gözün en dış tabakasının yangısı), kornea bulanıklığı gibi göz rahatsızlıkları, iştahsızlık, öksürük ve uyuşukluk, deri lezyonlarına ek görülebilecek belirtilerdir.
Cryptococcus neoformans etkeninin sebep olduğu Kriptokokkoz, kedilerde en yaygın görülen sistemik mantar hastalığıdır. Hasta kedilerin yarısından fazlası üst solunum yolu bozuklukları yaşar; hapşırma, burun akıntısı ve burun deliklerinde kitleler görülebilir.
Bahsettiğimiz belirtileri gördüğünüzde mutlaka veteriner hekiminize başvurup tedavi için bir yol haritası belirleyin. Enfeksiyonun ilerleme göstermeden ele alınması hayvanınız için avantajlı olacaktır.
Hayvanınızı koruyabileceğiniz en etkili yol hazırlayıcı faktörleri elimine etmek olur. Ayrıca bu süreçte eldiven kullanarak hayvanınızla birebir teması azaltmalısınız çünkü zoofilik türlerden biriyle enfekte ise sizin de etkilenmeniz ihtimali oluşur. Dışarda sevdiğiniz hayvanlar da asemptomatik taşıyıcı olabileceğinden kendi hayvanınıza temas etmeden önce mutlaka ellerinizi dezenfekte etmelisiniz; bu tedbir sadece mantar enfeksiyonları için değil, bulaşıcı tüm hastalıklar için gereklidir.
Bu blog yazısı Vet. Hek. YUNUS EMRE AŞICI tarafından doğrulanmıştır.
KAYNAKLAR
İstanbul Üniversitesi- Cerrahpaşa Veteriner Fakültesi Mikrobiyoloji Kürsüsü, Doç. Dr Kemal METİNER, Mikotik Enfeksiyonlar
MERCK Manual. “Dermatophytosis in Dogs and Cats”. Erişim: 11.11.2023
Niyo KA, Richard JL, Niyo Y et al. Effects of T-2 mycotoxin ingestion on phagocytosis of Aspergillus fumigatus conidia by rabbit alveolar macrophages and on hematologic, serum biochemical, and pathologic changes in rabbits. Am J Vet Res. 1988; 49: 1766–1773.
Niyo KA, Richard JL, Niyo Y et al. Pathologic, hematologic, and serologic changes in rabbits given T-2 mycotoxin orally and exposed to aerosols of Aspergillus fumigatus conidia. Am J Vet Res. 1988; 49: 2151–2160.
Oxford Academic. “Fungal infections in animals: a patchwork of different situations”. Erişim: 11.11.2023
https://academic.oup.com/mmy/article/56/suppl_1/S165/4925968
VETEXPLAIN 