İnsanlar uzaya çıkmadan önce, farklı hayvanlarla özellikle de köpeklerle denemeler yapılıyordu. Bunlardan en bilineni Sovyetler Birliği’nin yörüngeye gönderdiği ilk köpek olan Layka’dır. Uzay çalışmalarına Sovyetler Birliği öncü olmuş, Sovyetler Birliği’nin uzay çalışmalarına ise köpekler öncü olmuştur.

Kozmonot köpek Layka

Layka (Laika) 3 Kasım 1957’de Sputnik 2 ile Dünya yörüngesine çıkan ilk hayvan oldu. Sovyetler Birliği’nin uzay çalışmalarına alınmadan önce Moskova’da bir dişi sokak köpeğiydi. Sokak köpeklerinin daha dayanıklı oldukları düşünüldüğünden özellikle seçilmişlerdi. Layka dar alanlarda yaşamak için eğitildi. Santrifüj makinesinde döndürülerek, yerçekimi değişimlerine alışması sağlandı.

Geliştirilen donanım sayesinde nabzı, kan basıncı, solunum hızı gibi fizyolojik parametreleri dünyadan izlenmiş ve kayda alınmıştır.

Bir canlıyı uzaya gönderecek teknoloji vardı ancak geri getirecek teknoloji henüz gelişmemişti. Bu yüzden Layka geri dönmemek üzere gönderilmişti. Açıklamaya göre hipertermi sebebiyle uzay aracında öldü. Bu deney canlıların yörüngede ve yer çekimsiz ortamda hayatta kalabileceğini gösterdi. Layka’nın uzay yolculuğu sayesinde edinilen bilgiler, sonrasında diğer kozmonot köpeklerin sağ salim geri getirilmesine imkan sağladı. Bu bilgiler insanlı uzay çalışmalarına öncü oldu ve yaklaşık 4 yıl sonra da uzaya çıkan ilk insan, Sovyet kozmonot Yuri Gagarin oldu ve şu sözleri söyledi:

“Yörüngeye yerleştiğimde gezegenimizin ne kadar güzel olduğunu gördüm. Ey insanoğlu, bu güzelliği yok etmeyelim! Onu koruyalım ve yaşatalım.”

Diğer köpekler

Dezik ve Tsygan 1951’de yörünge altı uçuş gerçekleştiren ve başarılı bir şekilde geri dönen ilk köpekler oldular. 

Belka ve Strelka ise 1960’ta uzay aracıyla Dünya yörüngesinde 17 tur attıktan sonra güvenli bir şekilde Dünya’ya döndüler. Uzayda yörüngede hayatta kalan ilk yüksek canlı organizmalar oldular.

Bu blog yazısı Veteriner Hekim Nesli Gözde SOYLU tarafından onaylanmıştır.

Kaynakça

Güneş, E. (2020). Sovyet uzay biyolojisi ve ilk insanlı uzay uçuşuna giden yol. Madde, Diyalektik ve Toplum, 3(1), 52–59.

Hayvan Hakları Federasyonu (HAYTAP). (t.y.). Uzaya giden ilk canlı “Layka” anıldı. https://www.haytap.org/tr/uzaya-giden-lk-canl-layka-anld

Dubbs, C. (2003). Space dogs: Pioneers of space travel.