HAYVANCILIĞIN TEMELİ AHIRLAR: Nasıl Olmalı?

Barınaklar yetiştirileceği türün doğal davranışlarını sergileyebileceği ve onları dış etkilerden koruyabilecek bakım ve beslenmeleri ile sevk ve idarelerinin kolayca yapılabileceği şekilde tasarlanmış yapılardır. Türe özgü tasarlanan barınaklar bu farklılıklarından dolayı farklı isimler alırlar. Koyun barınaklarına ağıl, at barınaklarına tavla, tavuk barınaklarına kümes ve sığır barınaklarına ahır denilmektedir.

İşletmelerin kuruluşunda yer seçimini pek çok faktör etkiler. İşletmenin kurulacağı yer tarıma elverişli arazi olmaması gerekir. Ayrıca şu özelliklere sahip olmalıdır:

Hastalıklarının bulaşmasını, gürültü stresini engellemek için ana yollardan uzak olmalı
Ulaşımın kolay yapılması için uygun bir yola sahip olmalı.
İnsan kullanımına uygun kalitede su kaynağı olmalı.
Ana elektrik şebekesine çok uzak olmamalı.
Taban suyu yüksek olmamalı ve arazi eğimi uygun düzeyde olmalıdır.
İnşaata başlanmadan önce barınaklar, yem depoları, dışkı biriktirme havuzları, yönetim ve lojman binaları ile bu yapılar arası mesafe hesaba katılarak gerekli alanın iyi hesaplanması gerekir.

Optimal bir ahır ortamı inek konforu, sağlık ve üretkenlik ve süt kalitesi için çok önemlidir. İyi bir ahır ortamı; hayvana yeterli ve kullanılabilir alan, yeterli havalandırma, iyi aydınlatma sağlaması anlamına gelir. Pek çok faktöre bağlı olarak ahır tasarımı modeli ve düzenlemeleri değişmektedir. İneklerin refahı için çevre kontrolü uygun barınak tasarımıyla sağlanabilir. Her iklim bölgesi koşullarına uygun olarak ve yetiştirme tipine (entansif, yarı entansif ve ekstansif) göre ahır tasarımı değişir.

Sığır barınakları; süt sığırcılığı ve besi sığırcılığı olmak üzere iki çeşittir. Süt sığırcılığında ahırlar üçe ayrılır; kapalı, yarı açık, sundurmalı. Besi sığırcılığında ise ahırlar üçe ayrılır; kapalı, yarı açık, açık serbest.

Görsel A

Süt sığırcılığında kullanılan belli başlı 3 farklı barınak tipi bulunmaktadır. Bunlardan başka son yıllarda popüler olan kompost altlıklı barınak sistemleri de vardır:

Kapalı Barınaklar

Dört tarafı kapalı ve çatısı olan ahırlardır. Türkiye’de süt sığırcılığında en yaygın olan barınak tipidir. Duvar yüksekliği 3 m olmalıdır. Taban alanının en az %5-10 kadarı pencere alanı olmalıdır. Çatıda havalandırma bacası veya boydan boya havalandırma açıklığı bulunmalıdır. Kapalı barınaklar, hayvanın serbestliğine göre ikiye ayrılabilir:

Kapalı – Bağlı Duraklı Barınaklar: Hayvanlar bağlı bulunduğu için yemleme ve dinlenme aynı alanda yapılır. Her hayvan için dinlenme durağı bulunur. Genellikle iki sıralı yapılır. Durak tabanı beton, oluklu ahır tuğlası, fırınlanmış ahşap veya kauçuk/plastikle kaplanabilmektedir. İki inek için bir otomatik suluk yapılır. Gübrenin temizliği için gübre kanalı, ızgara sistemi veya sürgü kullanılabilir.
Kapalı – Serbest Duraklı Barınaklar: Hayvanlar kapalı barınaklarda serbest olarak dolaşırlar. Dinlenme ve yemleme duraklı yapılabilir. Duraklar tek, iki, üç veya dört sıralı olabilir. Çoğunlukla dinlenme duraklı inşa edilir. Dolayısıyla duraklar yemliklere bitişik yapılmaz. Duraklara altlık olarak kum serilebilir.

Yarı Açık Barınaklar

Güney cephesi açık, diğer tarafları kapalı ve çatısı olan yapılardır. Ilıman bölgeler için uygundur. Hayvanlar serbest olarak dolaşırlar. Duraklı veya duraksız inşa edilebilir.

Sundurmalı Barınaklar

Dört tarafı veya üç tarafı açık, üstü sundurma ile örtülü yapılardır. Özellikle gençlerin büyütülmesinde idealdir.

Besi Sığırı Barınakları

Bu barınakların taşıması gereken temel özellikler:

Yapılan uygulamalar sırasında hayvanlar ve çalışanlar için en az stres doğuracak şekilde olmalı,
Hayvanların yeterli ve etkin şekilde beslenmesine uygun olmalı,
Zemin drenajı iyi olmalı,
Etkin ve karlı bir besiye uygun olmalı,
Hayvanları olumsuz çevresel koşullara karşı korumalıdır.

Görsel 3

Sığır besiciliğinde kullanılan 4 barınak tipi vardır:

Kapalı Sabit Duraklı Ahırlar (Bağlı)

Bu ahırlardaki en büyük problem havalandırmadır. Bu yüzden bazı sorunlar ortaya çıkmaktadır. Fakat bunun yanında birtakım avantajları da söz konusudur. Yem tüketimi daha azdır, ferdi yemleme yapılabilir, sığırların kontrolü ve ahırın temizliği daha kolaydır.

Kapalı Serbest Dolaşımlı Ahırlar

Bu ahırlarda hayvanlar 8-15 başlık bölmelerde serbest olarak barındırılırlar. Bu sistemde sığırların idaresi daha kolaydır. Aynı alanda bağlı sisteme göre daha fazla hayvan beslenebilir.

Yarı Açık Serbest Dolaşımlı Barınaklar

Bu tip barınakların birçok avantajı vardır. Yatırım maliyeti azdır, işçilik gideri çok azdır, yıl boyunca 12 ay süreyle besi yapılabilir, hastalıklar çok daha az görülür.

Açık Serbest Dolaşımlı Barınaklar

Kurulacağı yer hafif meyilli ve zemini sert olmalıdır. Su yalakları yemliklere uzak yerleştirilmelidir. Hafif eğimli ve geçirgen topraklı araziler seçilmelidir. Zeminin çamur olmasını engelleyici tedbirler alınmalıdır. Besi alanı bölmelere ayrılır ve bölmelere konulacak hayvan sayısı genelde 50-60 baş kadar olmalıdır.

Genel barınak tiplerinden bahsettikten sonra biraz da spesifik olarak yapılan barınak tiplerinden bahsetmek istiyorum. Bunlar; buzağı barınakları, düve barınakları ve kuru dönemde barınaklar olacak:

Buzağı Barınakları

İdeal bir buzağı kulübesi:

Buzağılarda stres oluşturmamalı,
Yeterli havalandırma sağlarken, hava cereyanına da izin vermemeli,
Buzağılara temiz, kuru ve rahat bir dinlenme alanı sağlamalı,
Yeterli yem ve su alımına uygun olmalı,
Ekstrem hava şartlarına karşı buzağıları koruyabilmelidir.

Buzağı kulübeleri planlanırken; yükseklik, sütten kesim yaşındaki cidago yüksekliği hesap edilerek en az 1.2 m; genişlik 1 m ve uzunluk sütten kesim çağında tuber ischi ve burun ucu arası mesafenin %10 fazlası olarak hesaplanan 1.5 m yerine özellikle izolasyon amaçlı kullanılan bölmeler için 1.7 m olarak hesaplanmalıdır. Ayrıca buzağı barınaklarının yerleri planlanırken, buzağıların yetişkinlerle aynı ortamdaki havayı solumalarına mümkün olduğunca engel olunmalıdır.

Grup büyüklüğünü dikkate almaksızın buzağı başına düşen alanın 1.8 m² ve yemlik alanı hesaba katıldığında 2.3-2.5 m² olması gerekir.

Ayrıca buzağı bölmelerinde dışkı ve idrarın tahliyesini kolaylaştırmak için 2.5-3 cm derinlikte ve 10-15 cm genişlikte kolay temizlenebilir üstü açık sığ kanallar da bulunmalıdır.

Görsel 1

Düve Barınakları

Farklı yaş ve vücut ağırlığına göre düvelerin barınaklarda ihtiyaç duydukları alan da değişiklik gösterir.

Geçiş Dönemi Barınakları (2-5 ay): Bu dönemde buzağılar 4-5’li gruplar halinde barındırılırlar ve buzağılar arasında en fazla 1 aylık yaş farkı olmalıdır. Buzağı başına ortalama 2.5 m² lik alan ayrılmalıdır.

Düve Barınakları (6-24 ay): İdare ve yönlendirmeye uygun olmalı, tohumlamaya uygun olmalı, rahatça gözlem yapılmasına uygun olmalı, yemleme gübre temizliği ve hayvanların yatmasına uygun olmalıdır.

Kuru Dönemde Barınaklar

Kurudaki hayvanlar doğum öncesi son olarak bireysel doğum bölmelerine alınırlar. Bireysel doğum bölmeleri 13 m² lik alana sahip olmalıdır. Zeminde uygun miktar ve kalitede altlık kullanımı zemine bağlı karşılaşılabilecek sorunların en aza indirilmesi açısından son derece önemlidir.

Tüm bunlara ilave olarak, doğum bölmelerinin tasarımında dikkat edilmesi gereken özellikler şunlardır:

Kolay temizlenebilir yemlik ve suluklar,
Hayvanların hareketlerinin sınırlandırılması gerektiğinde kullanılabilecek uygun bağlama yerleri ya da uygun kafa kilitleri,
İyi bir aydınlatma ve uygun yerlere yerleştirilmiş elektrik prizleri,
Video kamera ya da ses izleme ve takip ekipmanları,
Veteriner hekim müdahalesine uygunluk.