Birçok ortopedik hastalık klinik olgu haline  gelmeden önce köpeğinizin adımlarına yansır. Dolayısıyla gözden kaçan küçük değişiklikler ileride ciddi problemlere dönüşebilecek süreçlerin ilk adımlarıdır

    Peki biz bu değişimleri nasıl anlayacağız? Nelere dikkat etmeliyiz? Hangi problemler hangi semptomlarla ortaya çıkar?  Bu blog yazımızda bunlara değineceğiz.

SAĞLIKLI OLAN HANGİSİ?

  Yürüyüş, bacak hareketlerinin belirli bir sıra ile düzenli olarak tekrar etmesidir.  Patolojik yürüyüşü anlayabilmek için  öncelikle normal yürüyüşü bilmek gerekir. 

 Canis familiaris boyut ve şekil bakımından çok farklı ırkları içerir. Irk ve yaş değiştikçe değişen ‘normal’ yürüyüşe bir de karakteristik özellikleri eklediğimizde neredeyse her hastaya özgü bir yürüyüş tarzı karşımıza çıkar. Bu durumda tanıya giderken asıl silahımız hasta sahibi ve onun gözlem yeteneğidir. 

  Birçok köpeğin sağlıklı duruşunda ön ve arka bacaklar simetrik görünüm sergiler. Ancak hayvan hızını arttırdığında ve yürüyüşünü değiştirdiğinde; vücudunu dengeleyebilmek adına bacaklarını gövdenin ağırlık merkezine doğru birbirine yaklaştırır ki bu harekete de “single tracking” denir. Geniş yapılı ve uzun bacaklı köpek ırklarında bu salınım gözlenmez, gözlenmesi patolojik bir durumdur.

  Sağlıklı bir köpeğe duruş esnasında bacaklarına cranial ve caudalden bakıldığında omuz ve kalça eklemleriyle zemin arasında düz bir hat görmeyi isteriz. Ayrıca her iki arka ve ön bacaklar craniale ve caudale doğru aynı hizada hareket etmelidir. Hem sabit hem de hareketli konumda iken ön bacaklar arka bacaklara göre daha fazla yük taşırlar. Dolayısıyla ön bacaklar dik durarak, destek kolonu görür . Arka bacaklar ise hareketin yönüne doğru itici bir güç oluşturmak adına adeta bir mancınık gibi çalışır. 

  Köpeklerde genel bir sınıflandırma yapacak olursak yürüyüş, simetrik ve asimetrik olmak üzere ikiye ayrılır. Simetrik yürüyüşler yürüme( the walk), (tırıs), ve Rahvan(pace)’dır. Bu tarz yürüyüşlerde bir bacakta yapılan hareket diğer taraftaki aynı bacak tarafından simetrik olarak tekrarlanır ve bacaklar zemine aynı hizada basar. Fakat Dörtnala koşma (gallop)gibi asimetrik yürüyüşlerde bu simetrikliği ve zemine aynı hizada basmayı görmeyiz.

TANIYA GİDERKEN…

 Köpeğinizin yürüyüşünde bir değişiklik fark ettiğinizde, bu durumu doğru şekilde aktarabilmeniz tanıya giden süreci büyük ölçüde etkiler. Veteriner hekiminizin sizden isteyeceği bilgiler aslında hastalığın anlaşılmasında kritik rol oynar. Bu nedenle aşağıdaki sorulara vereceğiniz yanıtlar oldukça önemlidir:

• Travma öyküsü var mı?
• Problem ne zaman başladı?(akut mu kronik mi)
• Hastalık ilerleyici mi?
• Egzersizle birlikte artıyor mu?
• Ağrı belirtisi var mı?(inleme, yalama, kaçınma)
• Ebeveyinlerinde bilinen  genetik ortopedik bir hastalık var mı?

 1. KALÇA DİSPLAZİSİ

  Özellikle büyük ırk köpeklerde gözlenen kalça displazisi, kalça eklemlerindeki dorsal acetabular kenarın, femurun başını tam olarak kapsayamamasından kaynaklı instabilite (anormal hareketlilik) şekillendiren  kalıtsal ortopedik  bir problemdir.  Hastalığa yakalanan köpekler normal bir kalça eklemi ile doğarlar fakat genetik yatkınlık, beslenme şekli ve cinsiyet (erkeklerde görülme oranı daha fazladır) hastalığın etiyolojisinde etkilidir.

 Eğer büyük ırk bir köpeğiniz varsa ve aşağıdaki problemleri gözlemliyorsanız kalça displazisinden şüphelenebilirsiniz.

• Kalçanın arkadan bakıldığında sağa-sola kıvrılması(cat walk)
• Koşma esnasında tavşan gibi sekme(bunny hopping)
• Hareket etmede isteksizlik ve çabuk yorulma

2. PATELLA LUKSASYONU

   Patella luksasyonu, diz kapağının (patella) normalde bulunması gereken oluk ( sulcus trochlea) dışında bulunması ile karakterize ortopedik bir problemdir. Genellikle küçük ırk köpeklerde görülse de her ırkta ortaya çıkabilir.

Bu durum çoğunlukla doğuştan gelen anatomik yatkınlık nedeniyle zamanla yavaş yavaş gelişir; ancak travmalar da patella luksasyonuna neden olabilir. Diz kapağının yerinden çıkıp tekrar yerine oturması, zamanla eklemde hasara ve ağrıya yol açar.

  Köpeğinizde aşağıdaki belirtileri gözlemliyorsanız patella luksasyonundan şüphelenebilirsiniz:

•  Aniden arka bacağını birkaç adım havada taşıma ve sonra normale dönme
• Aralklı topallama veya sekerek yürüme
• Diz bölgesine dokunulduğunda hassasiyet
• Hareket sırasında ani kilitlenme hissi
• X bacaklılık (genu valgum)
• O bacaklılık (genu varum)

3.  ÇAPRAZ BAĞ KOPUKLARI

  Çapraz bağ kopukları, diz eklemi içinde bulunan ve eklemin stabilitesini sağlayan bağların (özellikle ön çapraz bağın) kısmi(parsiyel) veya tamamen kopması sonucu oluşan ortopedik bir problemdir. Orta ve büyük ırk köpeklerde daha sık görülse de her ırkta ortaya çıkabilir.

  Bu durum genellikle ani hareketler, travmalar veya yaşlılığa bağlı olarak zamanla bağın zayıflaması sonucu gelişir. Diz ekleminde instabilite oluşur ve bu da ağrı, topallama ve ilerleyen süreçte eklem hasarına neden olabilir.Ani hareketler sonucunda gelişen ön çarpraz bağ kopuğu, genellikle çukura düşme, ya da hızlı yürüme sırasındaki ters basış gibi durumlarda hiperekstansiyon nedeniyle şekillenir.

  Köpeğinizde aşağıdaki belirtileri gözlemliyorsanız çapraz bağ kopuklarından şüphelenebilirsiniz:

  •Aniden başlayan ve belirgin topallama

  •Etkilenen arka bacağı basmama veya parmak ucunda basış

  •Otururken bacağı yana doğru açarak oturma (anormal oturuş)

  •Egzersiz sonrası artan topallık

  •Diz bölgesinin medialinde şişlik ve hassasiyet

4. OSTEOARTRİTİS (DEJENERATİF EKLEM HASTALIĞI)

  Osteoartritis, eklem kıkırdağının zamanla aşınması ve eklem yapılarının dejenerasyonu ile karakterize, kronik ilerleyici ve geri dönüşümsüz bir ortopedik hastalıktır. Genellikle yaşlı köpeklerde görülse de, eklem hastalığı öyküsü olan veya travma geçirmiş köpeklerde daha erken yaşta da ortaya çıkabilir.

  Bu hastalıkta eklem yüzeyleri zamanla bozulur, sürtünme artar ve buna bağlı olarak ağrı, hareket açıklığında azalma ve yaşam kalitesinde düşüş meydana gelir.

Köpeğinizde aşağıdaki belirtileri gözlemliyorsanız osteoartritisten şüphelenebilirsiniz:

   •Özellikle sabahları veya dinlenme sonrası belirgin topallık

   •Hareket ettikçe açılma, ancak uzun egzersiz sonrası tekrar topallık

  •Merdiven çıkmakta zorlanma veya isteksizlik

  •Koşma ve oyun isteğinde azalma

  •Eklem bölgelerinde hassasiyet ve zaman zaman şişlik

5. KALÇA ÇIKIĞI (KOKSAFEMORAL LUKSASYON)

  Koksafemoral luksasyon, femur başının(caput femoris) acetabulumdan tamamen ayrılması sonucu oluşan, genellikle travmaya bağlı gelişen ciddi bir ortopedik problemdir. Trafik kazaları, yüksekten düşme veya sert darbeler bu durumun en yaygın nedenlerindendir.

  Kalça eklemi normalde oldukça stabil bir yapıya sahiptir; ancak şiddetli travmalar bu stabiliteyi bozarak eklemin yerinden çıkmasına neden olabilir. Bu durum köpeklerde ani ağrı, hareket kaybı ve belirgin topallama ile kendini gösterir.

  Köpeğinizde aşağıdaki belirtileri gözlemliyorsanız kalça çıkığından şüphelenebilirsiniz:

•Ani başlayan ve şiddetli topallama

•Etkilenen arka bacağı tamamen kullanmama

•Bacakta anormal pozisyon (kısalmış veya dışa dönük duruş)

•Kalça bölgesine dokunulduğunda şiddetli ağrı

•Hareket etmek istememe ve huzursuzluk

SON: Minik dostunuzda yukarıdaki semptomları görüp bu hastalıklardan şüphelendiğinizde mutlaka Veteriner Hekiminize danışınız.

Bu blog yazısı Veteriner Hekim Büşra ÇİL tarafından onaylanmıştır.

KAYNAKÇA

Çaptuğ, Ö. & Bilgili, H. (2006). Köpeklerde Kalça Displazisine Güncel Yaklaşımlar. Bölüm I: Kalça Displazisinin Etiyolojisi ve Patogenezi. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 3(2), 123-128.

Di Dona, F., Della Valle, G., & Fatone, G. (2018). Patellar luxation in dogs. Veterinary Medicine: Research and Reports, 9, 23-32.

Oral, S. & Kara, M. E. (2016). Köpeklerde Yürüme Tipleri. Animal Health, Production and Hygiene, 5(2), 447-453.

Öktem, B., Anteplioğlu, H., Finci, A., & Samsar, E. Kedi ve Köpeklerde Kalça Çıkıkları ve Tedavisi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları.

Ünlü, G. (2011). Köpeklerde ön çapraz bağ kopuklarına predispoze ırkların klinik değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Doktora Tezi).