Antimikrobiyal direnç, 21.yüzyılda tüm dünyayı etkilemekte olan bir halk sağlığı sorunudur. Giderek önemi artmakta ve ciddi sonuçlara sebebiyet vermektedir. Tabi bu konuyu ele almadan önce ilgili kavramları tanımlamak gerekir. Kısaca bu bilgilere bi göz atalım.

Görsel 1

Antibiyotik Nedir?

Bakteri, mantar gibi mikroorganizmalar tarafından sentezlenen veya sentetik olarak hazırlanan, son derece düşük yoğunluklarda bile bakterilerin gelişmesini engelleyen veya onları öldüren maddelere antibiyotik denilmektedir.

Direnç Nedir?

Bakteri ve diğer mikroorganizmaların bir özelliği olup  genel anlamıyla onların antibiyotik tarafından etkilenmemesi demektir.

Görsel 2

Bu iki tanımla konuya giriş yaptıktan sonra kısaca antibiyotiklerin bilinçli kullanımından bahsetmek istiyorum. En önemli iki husus ‘doğru antibiyotik seçimi’ ve ‘doğru antibiyotik uygulaması’ dır. Bunlar olmadığı zaman antibiyotiklerle tedavi etmeye çalıştığımız  hastalığın sağaltımında başarısız olmuş oluruz. 

Peki Neden Hastalığın Sağaltımında Başarısız Oluruz?

• Tanı doğru olmayabilir.
• Bakteri, seçilen ve kullanılan ilaca istenen ölçüde duyarlı olmayabilir.
• Önceden duyarlı olan bakteri daha sonradan ilaca direnç kazanmış olabilir.
• Uygulama yolu ve kullanılan doz yanlış seçilmiş olabilir veya da doz yetersiz kalmış olabilir.

Bunun dışında bir diğer değinmemiz gereken konu ise antibiyotiklerin istenmeyen yan etkileri olmalıdır.

Antibiyotiklerin İstenmeyen Etkileri:

• İlaç alerjisi gelişebilir.
• Hastada normal mikroflora dengesi bozulabilir.
• Bakterilerde dirençlilik ortaya çıkar.
• Hastada bağışıklık sistemi baskılanır veya bozulabilir.

Antimikrobiyal direnç, küresel olarak giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunudur. 2021 yılında, 4.71 milyon ölümün bakteriyel antimikrobiyal direnç ile ilişkili olduğu ve 2050 yılından önce bu sayının 8.22 milyonu aşacağı tahmin edilmektedir.

Kısaca özetlemek gerekirse antimikrobiyal direnç tüm canlılar için ciddi tehlikeler oluşturmakta ve kayıplara yol açmaktadır. Bu sorunun önüne geçilebilmesi ve bilinçlenilebilmesi adına topluma gerekli eğitimler verilmelidir. Farkındalık çalışmaları yapılıp dikkatleri bu konu üzerine toplamak geleceğimiz için faydalı olacaktır.

Bu blog yazısı Doç. Dr. Sibel Kızıl tarafından doğrulanmıştır.

Kaynakça:

1- Görsel 1: https://yeditepehastaneleri.com/saglik-rehberi/hastaliklar-tedaviler/dso-antibiyotik-direnci-icin-alarm-zillerini-caliyor

2- Görsel 2: https://www.bbc.com/turkce/articles/cvgpvynnxedo

3- GÜMÜŞ, H. H. (2024), Uluslararası İnsan Hareketliliği ve Antimikrobiyal Dirence Etkisi. Adana, Türkiye: Hatice Hale Gümüş, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4355388, Son Erişim Tarihi: 16.03.2026

4- YARSAN, E. (2012), Veteriner Hekimlikte Antibiyotikler: Antibiyotiklere Direnç ve Direncin Çok Yönlü Etkileri. Ankara, Türkiye: Ender YARSAN, https://tvhb.org.tr/wp-content/uploads/2019/03/AntibDirenc_EYarsan.pdf, Son Erişim Tarihi: 16.03.2026